Circulair bouwen en verbouwen
Steenharde cijfers
De Europese bouwsector is verantwoordelijk voor:
Wat is circulair bouwen?
Dé fundering voor de toekomst
Circulair bouwen draait om slim omgaan met grondstoffen, bouwmaterialen en gebouwen. We bekijken de volledige levensloop van een gebouw, van ontginning van grondstoffen en de aanmaak van materialen, het bouwproces, het gebruik en tenslotte de ontmanteling. Met het oog op waardebehoud en verminderen aan de milieuvoetafdruk van de sector.
Toekomstgericht ontwerpen
Voor nieuwbouw ligt de focus op wat het gebouw en elk onderdeel ervan morgen nog kan betekenen. Door in de ontwerpfase al rekening te houden met zowel ruimtegebruik als ecodesign, demontage en scheidbaarheid van bouwmaterialen, geven we een boost aan hergebruik en recyclage.
Urban mining
Voor bestaand patrimonium overwegen we herbestemming of renovatie over sloop. We kijken welke onderdelen we opnieuw kunnen gebruiken. In tweede instantie streven we naar hoogwaardige recyclage.
R-ladder
De R-ladder toont verschillende opties om de waarde van materialen zo lang mogelijk te behouden en waar mogelijk kringlopen te sluiten.
De milieu-impact van je project berekenen?
Ontdek hoe de TOTEM-tool jou vooruithelpt.
Waarom circulair bouwen?
Materiaalschaarste counteren
Met slimmere ontwerpen en hergebruik van materialen verkleinen we de afhankelijkheid van schaarse grondstoffen én volatiele prijzen.
Afval vermijden
De slimme materiaalkeuzes van vandaag maken het hergebruik en de hoogwaardige recyclage van morgen mogelijk.
Milieu-impact verlagen
Door vanaf het begin bewuste keuzes te maken, en naar de volledige levenscyclus van gebouwen te kijken, verlagen we de totale ecologische voetafdruk.
Bouwkosten verlagen
Meer recycleren of demonteren, voor (gedeeltelijk) hergebruik, resulteert uiteindelijk in minder bouw- of renovatiekosten op termijn.
Gebouwen langer laten meegaan
Bouwkeuzes die nu al rekening houden met onderhoud, aanpassing en herbestemming zijn meer toekomstbestendig.
Waarde behouden
In een gesloten kringloop behouden materialen, componenten en grondstoffen zo lang mogelijk hun waarde.
Materiaalschaarste counteren
Met slimmere ontwerpen en hergebruik van materialen verkleinen we de afhankelijkheid van schaarse grondstoffen én volatiele prijzen.
Afval vermijden
De slimme materiaalkeuzes van vandaag maken het hergebruik en de hoogwaardige recyclage van morgen mogelijk.
Milieu-impact verlagen
Door vanaf het begin bewuste keuzes te maken, en naar de volledige levenscyclus van gebouwen te kijken, verlagen we de totale ecologische voetafdruk.
Bouwkosten verlagen
Meer recycleren of demonteren, voor (gedeeltelijk) hergebruik, resulteert uiteindelijk in minder bouw- of renovatiekosten op termijn.
Gebouwen langer laten meegaan
Bouwkeuzes die nu al rekening houden met onderhoud, aanpassing en herbestemming zijn meer toekomstbestendig.
Waarde behouden
In een gesloten kringloop behouden materialen, componenten en grondstoffen zo lang mogelijk hun waarde.
Hoe begin je eraan?
OVAM tools
TOTEM
Een gratis tool die de milieu-impact van gebouwen en materialen berekent.
Ambitiekaart Circulair Bouwen
Een handig overzicht: de ambitiekaart vertaalt alle circulaire ambities naar concrete acties.
Hoe maak ik mijn gebouw toekomstgericht?
Deze gids helpt opdrachtgevers om bouwprojecten aanpasbaar en toekomst-bestendig te maken. De gids is laagdrempelig en rijk aan praktijkvoorbeelden.
24 ontwerprichtlijnen veranderingsgericht bouwen
24 ontwerprichtlijnen geven je als ontwerper en opdrachtgever inzicht waarom, maar vooral hoe je veranderingsgericht bouwen in je ontwerp kan integreren.
Whitepaper
Lees de whitepaper 'Circulair bouwen - dé fundering voor de toekomst' en vind inspiratie én zin om zelf te starten met circulair bouwen.
Standaardbestek voor sloopwerken SB210
Het standaardbestek voor sloopwerken van gebouwen helpt om betere afspraken te maken tussen opdrachtgever en uitvoerder van sloopwerken.
OVAM faciliteert de omslag
Coördineren van beleid
We coördineren het beleid rond circulair bouwen, in samenwerking met overheden, experts en partners. Via structureel overleg zorgen we ervoor dat projecten concreet vooruitgaan en alle betrokken partijen goed op elkaar afgestemd blijven.
Kennisdeling
Als facilitator en kennispartner delen we expertise rond circulair materialenbeheer, circulair ontwerpen en (ver)bouwen. En samen met partners ontwikkelen we ondersteunende tools, zoals TOTEM en de ambitiekaart.
Samenbrengen van partijen
Een multidisciplinaire samenwerking is cruciaal, daarom brengen we alle betrokken partijen (architecten, aannemers, producenten, opdrachtgevers en slopers) samen. Om samen te leren, knelpunten aan te kaarten én ze weg te werken.
Visie 2050
- We bouwen enkel met materialen met de kleinst mogelijke milieu-impact. We winnen materialen maximaal terug uit het bestaande gebouwde patrimonium.
- Nieuwe en gerenoveerde gebouwen zijn toekomstgericht in functie van veranderende behoeften en hebben een minimale milieu-impact. We hebben een digitaal overzicht van de materiaalvoorraad in ons gebouwde patrimonium.
Wil je meewerken aan concrete acties voor een circulaire bouwsector?
Sluit je dan aan bij de Werkagenda Circulair Bouwen.
Wil je tot in detail weten hoe Vlaanderen, samen met de bouwsector, werkt aan meer vertrouwen, samenwerking, data en kennis rond circulair bouwen?
Coördineren van beleid
We coördineren het beleid rond circulair bouwen, in samenwerking met overheden, experts en partners. Via structureel overleg zorgen we ervoor dat projecten concreet vooruitgaan en alle betrokken partijen goed op elkaar afgestemd blijven.
Kennisdeling
Als facilitator en kennispartner delen we expertise rond circulair materialenbeheer, circulair ontwerpen en (ver)bouwen. En samen met partners ontwikkelen we ondersteunende tools, zoals TOTEM en de ambitiekaart.
Samenbrengen van partijen
Een multidisciplinaire samenwerking is cruciaal, daarom brengen we alle betrokken partijen (architecten, aannemers, producenten, opdrachtgevers en slopers) samen. Om samen te leren, knelpunten aan te kaarten én ze weg te werken.
VISIE 2050
We coördineren het beleid rond circulair bouwen, in samenwerking met overheden, experts en partners.
Via structureel overleg zorgen we ervoor dat projecten concreet vooruitgaan en alle betrokken partijen goed op elkaar afgestemd blijven.
Vlaanderen Circulair: het bredere netwerk
OVAM werkt samen met Vlaanderen Circulair, het centrale knooppunt voor de transitie naar een circulaire economie in Vlaanderen. Voor een breed overzicht van initiatieven, leerhubs en netwerken rond circulair bouwen en de circulaire economie.
Toekomstgerichte projecten
Actueel in de wereld van circulair bouwen
Veelgestelde vragen
In essentie draait circulair bouwen om slim omgaan met grondstoffen, bouwmaterialen en gebouwen. Het is meer dan hergebruik en recyclage alleen. Alles begint bij het ontwerp van een gebouw.
Garandeert dat een lang en duurzaam gebruik? Laat het andere (toekomstige) functies of hergebruik toe? Vanuit die vragen kijken we anders naar bouwen. Het einddoel: toekomstgerichte gebouwen creëren die langer meegaan, minder onderhoud vragen, minder afval veroorzaken en hun waarde zo lang mogelijk behouden. Zo dragen circulaire keuzes bij aan CO₂-reductie, duurzaamheidsdoelen en meerwaarde voor mens, milieu en economie.
Die manier van denken begint al vóór we nieuw bouwen. Eerst kijken we naar wat er vandaag al is. Past een bestaand gebouw nog bij zijn oorspronkelijke functie of moeten we herbestemming overwegen? Is er nood aan renovatie of voldoet de structuur niet langer aan de hedendaagse normen en is sloop de enige optie? Zelfs bij dat laatste zien we vrijgekomen materialen niet automatisch als afval. De eerste reflex is hergebruik. Lukt dat niet, dan kijken we naar recyclage tot nieuwe grondstoffen.
Daarmee maken we van bestaande gebouwen een materialendatabank voor de toekomst: urban mining. Bij nieuwbouw begint circulariteit al in de ontwerpfase. Met bewuste keuzes over ruimtegebruik en materialen. Zo maken we onderhoud, aanpassing, hergebruik of demontage later mogelijk. Waar. nieuwe bouwmaterialen
nodig zijn, kiezen we zoveel mogelijk voor natuurlijke en makkelijk herbruikbare of recycleerbare materialen. Zijn er toch eindige grondstoffen? Dan zetten we die zo efficiënt en doeltreffend mogelijk in.
Door grondstoffenschaarste en klimaatimpact. Zowat de helft van alle grondstoffen wereldwijd gaat naar de bouwsector, en een derde van de afval- en materiaalstromen die vrijkomen in Europa is afkomstig uit de bouw.
Bouwen en wonen hebben ook een grote impact op onze CO2-voetafdruk en ons energie- en waterverbruik. Door doordacht om te gaan met materiaal en energie, houden we ons comfort op peil zonder de aarde nodeloos uit te putten.
Vlaanderen wil die omslag maken en OVAM neemt daarin het voortouw als facilitator. Ze delen kennis, ontwikkelen ondersteunende tools zoals TOTEM en bouwwerkpaspoorten, en inspireren opdrachtgevers, architecten, aannemers,
producenten en slopers. De shift is ingezet. OVAM geeft richting, maar alleen samen kunnen we morgen mooier maken.
De perceptie heerst inderdaad dat het duurder is. Innovatie vraagt in een eerste fase inderdaad een investering in het leerproces. Maar het is cruciaal om alle parameters in acht te nemen: Initiële kosten kunnen hoger zijn door: extra ontwerpwerk, demontabele constructies, selectie van hergebruikte materialen. Maar we zien vaak lagere kosten op lange termijn (levenscyclus), restwaarde van materialen blijft behouden en er zijn minder afvalkos ten. De waarde van een gebouw zit in de volledige levenscyclus.
Integendeel, het gaat ons stimuleren om de opties en keuzemogelijkheden te verrijken. Stap voor stap gaan we ook meer aanbod hebben qua materialen en processen die meer keuze zullen geven.
Bouwen en wonen hebben een aanzienlijke impact op het milieu. Naast het dagelijkse energiegebruik, en de daarbij horende uitstoot, van onze woningen tijdens de gebruiksfase moeten we ook rekening houden met de ‘onzichtbare’ milieu-impact, veroorzaakt door de productie, het transport, de afbraak… van de gebruikte materialen. Dit noemen we de materiaalprestatie van gebouwen.
OVAM ontwikkelde samen met het Brusselse en het Waalse Gewest de TOTEM-tool. Deze tool maakt het mogelijk om de milieu-impact van gebouwen op een gestandaardiseerde manier te berekenen en te optimaliseren.
TOTEM baseert zich op een levenscyclusanalyse (LCA) en brengt de impact van materialen in kaart over hun volledige levensduur, aan de hand van verschillende milieu-indicatoren. De berekeningen gebeuren in overeenstemming met de Europese normen voor LCA in de bouw, in het bijzonder EN 15978 en EN 15804.
TOTEM
In 2024 werd de Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) herzien. Deze benadrukt naast de energieprestatie van gebouwen ook de materiaalprestatie over de volledige levenscyclus van gebouwen.
Vanaf 2028 wordt het verplicht om het Global Warming Potential (GWP) van nieuwe gebouwen te berekenen. Het GWP is een maatstaf die aangeeft in welke mate broeikasgassen bijdragen aan de opwarming van de aarde. Dit wordt uitgedrukt in CO2-equivalenten.
Concreet geldt de verplichte berekening:
- vanaf 2028: voor nieuwe gebouwen, met een bruikbare vloeroppervlakte van meer dan 1000 m², waarvoor een EPC bouw vereist is;
- vanaf 2030: alle nieuwe gebouwen waarvoor een EPC bouw vereist is.