Verslag EmConSoil‑webinars: nieuwe inzichten rond PFAS en bodem

Vier weken lang zaten we elke dinsdagochtend vol gezonde nieuwsgierigheid en om 9 uur stipt klaar achter onze schermen. Het OVAM-netwerk EmConSoil organiseerde een boeiende reeks webinars over opkomende verontreinigende stoffen in de bodem. De rode draad die doorheen alle sessies liep: PFAS. En vooral de prangende vraag hoe we daar vandaag én morgen mee omgaan. Vier weken, vier perspectieven, boordevol heldere wetenschappelijke inzichten, internationale praktijkvoorbeelden en actuele beleidsvragen.

De spits werd afgebeten door Dr. Karl Bowles (Jacobs) en Dr. Matthew Askeland (ADE Consulting Group), verbonden aan de Australasian Land & Groundwater Association (ALGA). Zij brachten het verhaal vanuit Australië, een land waar PFAS al begin jaren 2000 voor flinke maatschappelijke onrust zorgden. Al vrij snel groeide daar ook het publieke en politieke bewustzijn, met vroege stappen in de wetgeving tot gevolg.

Australië: voorloper én achterblijver

Opvallend is dat Australië op sommige vlakken bleek voor te lopen op Europa en de VS, onder meer in onderzoek en specifieke beleidskeuzes. Tegelijkertijd bleef het land op andere domeinen, zoals de concrete sanering, langer achter. Ook hun aanpak van risicobeoordeling verschilt sterk van de Europese. Die vergelijking maakt pijnlijk duidelijk dat er niet één zaligmakende aanpak bestaat, maar wel dat we ontzettend veel van elkaar kunnen leren.

Zweden: tijdig ingrijpen maakt het verschil

De tweede webinar bracht ons naar Zweden. Dr. Niclas Johansson (Universiteit Uppsala) stelde twee recente studies voor met een heel heldere boodschap: uitstel heeft een prijs.

De eerste studie onderzocht hoe PFAS‑verontreinigde sites evolueren doorheen de tijd. De conclusie liet weinig ruimte voor twijfel: wie snel ingrijpt aan de bron, voorkomt hoge concentraties in het drinkwater. De tweede studie keek naar de socio‑economische impact van PFAS‑verontreiniging in drinkwater onder verschillende scenario's. Opnieuw kwam dezelfde dynamiek naar voren: naarmate de tijd verstrijkt, worden maatregelen minder effectief en lopen de maatschappelijke kosten exponentieel op. Johansson sloot dan ook af met een duidelijke oproep: de kennis en technieken zijn er vandaag, wachten is geen optie meer.

Vlaanderen: hoe wetenschap en beleid elkaar vinden

De derde sessie bracht het verhaal dichter bij huis. Kaatje Touchant en Dr. Ingeborg Joris (VITO) lichtten toe hoe PFAS‑risicobeoordelingen in Vlaanderen concreet gebeuren, zowel voor de vaste bodem als bij grondverzet.

Zij sloegen heel mooi de brug tussen wetenschap en beleid en toonden hoe beide elkaar continu versterken. Onder meer de complexe afleiding van normen kwam aan bod, gebaseerd op humaan‑toxicologische data en blootstellingsmodellen, inclusief alle onzekerheden die daar onvermijdelijk bij horen. Ze gingen ook dieper in op hoe de waarden voor het hergebruik van bodemmaterialen worden bepaald. De sessie gaf een genuanceerd, maar bovenal robuust beeld van het Vlaamse kader.

Europa: richting gezonde bodems tegen 2050

De reeks werd afgesloten met een bredere, Europese helikopterblik. Esther Goidts, bodemwetenschapper en beleidsmedewerker bij de Europese Commissie, gaf tekst en uitleg bij de nieuwe Europese bodemmonitoringsrichtlijn.

Die richtlijn vertrekt vanuit een torenhoge ambitie: tegen 2050 moeten alle bodems in heel Europa gezond zijn. Om dat te bereiken zet Europa in op een geharmoniseerde aanpak voor het inventariseren, monitoren en beheren van verontreinigde locaties. Tijdens de webinar lag de focus voornamelijk op diffuse verontreiniging met opkomende stoffen zoals PFAS en pesticiden. Daarnaast werd het lange, politieke traject geschetst dat aan deze richtlijn voorafging.

Eén duidelijke conclusie

Vier webinars, vier perspectieven, maar met één onmiskenbare conclusie: de kennis groeit snel en de nood aan actie is groot. De inzichten uit deze reeks nemen we dan ook direct mee in ons verdere onderzoek en beleid. Want één ding is na deze vier weken wel bewezen: wachten maakt het probleem alleen maar groter.

Iets gemist?

Heeft u een sessie moeten missen of wilt u een specifieke presentatie herbeluisteren? Al de webinars van april-mei zijn te herbekijken op de website van EmConSoil.