Verkennende maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) voor PFAS in bodem en grondwater: nieuwe studie wijst de weg naar doeltreffend beleid

PFAS-verontreiniging in bodem en grondwater is een complexe uitdaging in Vlaanderen. Deze stoffen, bekend om hun hardnekkigheid en schadelijke effecten, zijn wijdverspreid in het milieu en zijn moeilijk te verwijderen. Een recente studie brengt voor het eerst de maatschappelijke kosten en baten van verschillende beheersmaatregelen in kaart. Dit onderzoek is een belangrijke stap richting een doordacht en toekomstgericht PFAS-beleid.    

Het gaat om een verkennende maatschappelijke kosten-batenanalyse met focus op de mogelijkheden, kennislacunes en methodologische uitdagingen. De studie brengt de problematiek in kaart, beschrijft economische, gezondheids-, milieu- en sociale effecten en past deze toe op twee cases: één rond bodemonderzoek en -sanering en één rond grondverzet. Ze vergelijkt verschillende scenario’s - van niets doen tot intensieve aanpak of sanering - en bekijkt de gevolgen voor onder andere vastgoedwaarde, drinkwaterkwaliteit, gezondheid en leefbaarheid.       

De studie toont aan dat het saneren van sterk vervuilde terreinen en risicolocaties, de meest kostenefficiënte maatregel is. Ook preventie blijft een noodzakelijke aanpak: voorkomen dat PFAS in de bodem en het grondwater terechtkomen, is goedkoper en effectiever dan achteraf saneren. 

Voor de berekening van effecten moesten verschillende aannames worden gemaakt, onder meer over saneringstechnieken, gebruiksmogelijkheden van gronden, blootstellingsroutes voor gezondheidseffecten en de maatschappelijke kost van emissies. Voor veel effecten – zoals sociale gevolgen, ecosysteemeffecten en bredere gezondheidseffecten – ontbreken nog betrouwbare data of lokale studies. Dit betekent dat de huidige resultaten een onvolledig beeld geven en dat de maatschappelijke baten waarschijnlijk onderschat worden. Meer en betere data zijn nodig om tot een robuustere MKBA te komen in de toekomst.  

Een MKBA biedt een gestructureerde manier om kosten en baten af te wegen, maar kent ook duidelijke tekortkomingen. Zo is het moeilijk om alle effecten in geld uit te drukken en wordt er weinig rekening gehouden met rechtvaardigheid. Daarom is het zinvol om ook alternatieve benaderingen – zoals bijvoorbeeld het voorzorgsprincipe, of het toepassen van risico-acceptatie - te overwegen om beter met onzekerheid, ethische vragen en maatschappelijke waarden om te gaan. 

OVAM gaat de uitdaging aan om deze inzichten, aangevuld met andere benaderingen zoals het voorzorgsprincipe, te vertalen naar concreet beleid gericht op gezondere bodems en een gezonde leefomgeving voor iedereen.  

>> Raadpleeg de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA)