Ambtshalve Bodemsanering ex-Massive Mortsel en omgeving

Op de voormalige terreinen van de firma Massive in Mortsel voeren we een bodemsanering uit. De firma produceerde vroeger lichtarmaturen. Daardoor raakten de grond en het grondwater verontreinigd met ontvettingsmiddelen en pfas. Er zijn geen directe gezondheidsrisico’s, maar zonder ingreep kan deze verontreiniging zich wel verder verspreiden. Daarom is een sanering noodzakelijk. Na een intensieve fase met ontgravingen en aanleg van saneringsinfrastructuur, focussen we nu op de biologische afbraak van de verontreiniging met ontvettingsmiddelen. De eerste resultaten zijn op verschillende locaties positief. Op andere locaties is de afbraak nog onvoldoende en nemen we extra maatregelen.

Hoe is de verontreiniging ontstaan?

Tussen 1926 en 1986 produceerde de firma Massive op de terreinen langs de Heirbaan en Ijzerenweglei lichtarmaturen. Bij verschillende bodemonderzoeken op de voormalige terreinen van Massive werd een grond- en grondwaterverontreiniging met gechloreerde oplosmiddelen vastgesteld en in kaart gebracht. We stelden de grondwaterverontreiniging aan de stroomafwaartse kant ook vast ter hoogte van het natuurgebied ‘Klein Zwitserland’ en onder de woonwijk ‘Dieseghem’.

Er is een risico voor het milieu gelinkt aan de verspreiding van de verontreiniging waardoor deze gesaneerd moet worden. In afwachting van de sanering werden gebruiksadviezen geformuleerd om potentiële gezondheidsrisico’s te vermijden:

Bij de uitvoering van bemalingen is het aangewezen om maatregelen te nemen om de verspreiding van de grondwaterverontreiniging tegen te gaan.
Het is afgeraden om het grondwater te gebruiken voor diverse toepassingen, zoals drinkwater, sproeien van de tuin of voor persoonlijke hygiëne..

Meer algemene info over gebruiksadviezen vindt u op ovam.vlaanderen.be/gebruiksadviezen.

Bodemsaneringswerken

Welke werken zijn al uitgevoerd?

Ontgraving 4 bronzones

Tussen augustus 2023 en maart 2025 hebben we in totaal 4 sterk verontreinigde zones uitgegraven. Dit gebeurde tot op een diepte van 1,5 à 4,5 meter. Alle verontreinigde grond is afgevoerd voor verwerking. De putten zijn terug aangevuld met propere grond. Bij elke ontgraving werden controlestalen genomen en geanalyseerd. De saneringsdoelstellingen zijn behaald.

Plaatsing injectiefilters

De verontreiniging in het grondwater zit tot op 30 meter diepte en heeft zich verspreid tot onder woonwijk Dieseghem. Het is dan ook niet mogelijk om de volledige verontreiniging te ontgraven. We kozen voor een duurzame saneringstechniek: we stimuleren bodembacteriën die de verontreiniging biologisch afbreken.

Om de voedingsstoffen op de juiste plaats in de bodem te krijgen plaatsten we in totaal 120 locaties injectiefilters. Per locatie zijn 2 of 3 filters ingebouwd om de voedingsstoffen op verschillende dieptes te kunnen injecteren.

In Klein-Zwitserland en de woonwijk vormen de filters een natuurlijke barrière die verdere verspreiding afremt.

Beelden eerste fase saneringswerken

Ontgraving van de kernzone

Injecties

Plaatsing injectiefilters

Welke werken worden momenteel uitgevoerd?

Via de injectiefilters in de bronzones, in Klein-Zwitserland en in de woonwijk, brengen we voedingsstoffen in de bodem. Die helpen de bodembacteriën groeien. De bacteriën breken de verontreiniging af tot onschadelijke stoffen, zoals water en koolstofdioxide. Om na te gaan hoe de afbraak verloopt, controleren we elke zes maanden de grondwaterkwaliteit.

Momenteel voegen we al voor de derde keer voedingsstoffen toe. Om de hinder voor de omgeving zo beperkt mogelijk te houden, werken we met een mobiele installatie en tijdelijke leidingen naar de injectiefilters. Na elke injectieronde ruimen we het materiaal terug op.

Verloopt de sanering zoals gepland?

De sanering verloopt grotendeels zoals gepland. Op verschillende plaatsen werkt de biologische afbraak goed. Op andere plekken gaat het trager of onvolledig. Daar nemen we extra maatregelen. We voegen daar extra bacteriën toe die speciaal geschikt zijn om deze verontreiniging af te breken. Zo vergroten we dus de kans op succes.

Wat brengt de toekomst?

We plannen de volgende jaren minstens één injectieronde per jaar. Zo houden we de afbraak op gang en verbeteren we de bodemkwaliteit verder.

Bodemonderzoek naar pfas

Om het globaal bodemonderzoek naar pfas juridisch mogelijk te maken, stelde OVAM de locatie vast als ‘site’. Het siteonderzoek werd eind maart ingediend en begin juli 2024 beoordeeld door OVAM. Tijdens het siteonderzoek heeft de bodemsaneringsdeskundige stalen van de grond en het grondwater genomen ter hoogte van de voormalige activiteiten die potentieel pfas-verontreiniging konden veroorzaken, in dit geval de terreinen van de voormalige Massive-fabriek.

Er werden vijf kernen met pfas-verontreiniging vastgesteld die in het siteonderzoek in kaart gebracht werden. Uit de risico-evaluatie blijkt dat er geen risico’s zijn voor de mens maar dat er voor één kern wel een ecotoxicologisch risico is en voor vier kernen een risico op verdere verspreiding.
Er werd besloten dat voor vier van de vijf kernen er noodzaak is tot sanering. De kosten van de sanering van deze site zijn niet voor de eigenaar of de koper.

Vervolg pfas-sanering

Bij de ontgraving van de bronzones verwijderden we ook twee pfas-kernen in de grond. De aanpak van pfas in het grondwater start later. Nu geven we prioriteit aan de sanering met ontvettingsmiddelen. Intussen volgen we de pfas-verontreiniging verder op. De precieze aanpak daarvan werken we later uit in een bodemsaneringsproject.

De saneringsaanpak van de overige kernen zal in andere, nog op te maken bodemsaneringsprojecten vastgelegd worden.