FAQ en praktijkvoorbeelden IZAS
Onderaan de pagina kan u vier one-pagers downloaden die praktijkvoorbeelden tonen die u kunnen helpen bij het aanpakken van knelpunten die u misschien ook ervaart bij het aanpassen van uw werking aan de vereisten van de bevraging IZAS.
Elke gemeente moet sinds het jaar 2023 ofwel zelf ofwel via haar intercommunale de IZAS-vragenlijst invullen. Het betreft hier een jaarlijkse informatieverplichting die op de gemeente rust en die hier dus ook de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor draagt. De verplichting is ingeschreven in het Lokaal Materialenplan 2023.
Deze verplichting kan in overeenstemming met OVAM ook vervuld worden door het melden van de IZAS-stromen in MATIS, bij voorkeur in samenwerking met uw afvalintercommunale. Neem contact op met OVAM op zwerfvuilmonitoring@ovam.be indien u hier vragen over heeft en om het afsprakenkader hierover te ontvangen. Opgelet: uw gemeente komt enkel in aanmerking voor deze manier van melden, als alle hoeveelheden van de ingezamelde IZAS-stromen bekend zijn bij voorkeur volgens methode 1 of alternatief volgens methode 2.
Deze taak kan zowel bij de gemeente als bij de afvalintercommunale liggen. In veel gemeenten worden de data echter op verschillende manieren en locaties verzameld. Zorg er daarom voor dat iedereen die bij de gegevensverzameling betrokken is, de procedure kent en correct toepast. Bekijk zeker ook het onderdeel over datakwaliteitszorg op de handleiding-webpagina.
Let op: de gemeente draagt de eindverantwoordelijkheid voor het volledig invullen van de IZAS-vragenlijst.
OVAM onderscheidt twee types contactpersonen in het kader van de IZAS-bevraging:
- IZAS-aanspreekpunt: naar het e-mailadres van het IZAS-aanspreekpunt stuurt OVAM de uitnodiging (deelnamelink) voor het invullen van de jaarlijkse online IZAS-vragenlijst. Dit kan slechts één contact zijn voor elke gemeente of stad, omwille van technische redenen. Het IZAS-aanspreekpunt is ook steeds een IZAS-contactpersoon. Ook herinneringsmails voor het invullen van de vragenlijst komen bij het IZAS-aanspreekpunt terecht.
- IZAS-contactpersoon: naar het e-mailadres van de IZAS-contactpersonen of -persoon stuurt OVAM alle informatie m.b.t. de IZAS-vragenlijst, behalve de deelnamelink. Ook de nieuwsbrief wordt verstuurd naar deze contactperso(o)n(en), tenzij zij expliciet aangeven bij aanmelding dat ze deze niet wilden ontvangen of zich uitschreven na ontvangst.
Als u zich wil uitschrijven als IZAS-aanspreekpunt, kan dat via het formulier ‘Bevraging IZAS: aanspreekpunt, andere contactpersonen of inschrijven op de nieuwsbrief’. Let wel op: we hebben steeds een IZAS-aanspreekpunt nodig voor elke gemeente of stad, dus u dient een nieuw aanspreekpunt op te geven.
Op de IZAS-pagina vindt u heel wat tools en hulpmiddelen, niet alleen om de IZAS-vragenlijst in te vullen maar ook om u erop voor te bereiden. Ga bijvoorbeeld naar de:
- Leermodules
- Praktijkvoorbeelden (onderaan deze pagina)
- Beslisbomen en informatievereisten per stroom binnen de handleiding-webpagina
- Onderdeel datakwaliteitszorg binnen de handleiding-webpagina
Na validatie van de gemelde gegevens in de IZAS-vragenlijst, publiceren we de resultaten met de nodige toelichting. Dit jaarlijks rapport legt de focus op de hoeveelheden ingezameld zwerfvuil en afval uit straatvuilnisbakken op Vlaams niveau. Die resultaten kunt u steeds raadplegen via ‘Resultaten zwerfvuilmonitoring’.
Op gemeenteniveau zijn de resultaten raadpleegbaar zijn via de Gemeentelijke Benchmarktool van OVAM of als Excel-bijlage bij het rapport via 'Resultaten zwerfvuilmonitoring’.
Vindt u een foutje (zoals bijv. foute doorverwijzing, fout begrip, …) in de pdf-handleiding of op de website, geef ons dan zeker een seintje via zwerfvuilmonitoring@ovam.be met vermelding van de fout en (paragraaf)titel.
IZAS-vragenlijst invullen: praktisch
Ga in eerste instantie na welke documentatie uw voorganger(s) en/of collega’s al hebben liggen. Daarnaast bieden we op de IZAS-webpagina verschillende middelen, zoals leermodules en een uitgebreide handleiding.
Stoot u echt op grote problemen? Aarzel niet om ons te contacteren via zwerfvuilmonitoring@ovam.be. Dan gaan we samen op zoek naar een oplossing.
Voor vragen rond de timing, gegevens of andere problemen bij de IZAS-vragenlijst kan u altijd een mail sturen naar zwerfvuilmonitoring@ovam.be. Dan gaan we samen op zoek naar een oplossing.
Eens u de vragenlijst hebt ingediend, wordt deze ook afgesloten. Zorg er daarom steeds voor dat u over de correcte gegevens beschikt vooraleer u indient. Bij twijfel kunt u de vragenlijst gedeeltelijk invullen en opslaan, om er later naar terug te keren.
Heeft u per abuis toch te vroeg ingediend? Stuur dan een e-mail met specifieke vermelding van de verkeerd ingevulde data en de correcte gegevens naar zwerfvuilmonitoring@ovam.be. Indien nodig, stellen we de vragenlijst eenmalig opnieuw open zodat u de data kunt aanpassen.
IZAS-vragenlijst invullen: inhoudelijk
De vooringevulde gegevens over het machinaal veegvuil worden bij de lancering van de vragenlijst ingeladen vanuit MATIS. Het betreft een momentopname – de datum van opname is vermeld in de vragenlijst.
Merkt u hierbij een fout op, ga dan na of de gemelde gegevens in MATIS kloppen en pas ze aan indien dat nodig blijkt (of vraag aan uw afvalintercommunale om de nodige aanpassingen te doen, afhankelijk van de afspraken m.b.t. MATIS). Bij de validatie en analyse werken we steeds met de meest recente cijfers zoals gemeld in MATIS.
Zijn de gegevens in MATIS wel correct, check dan zeker de datum van de laatste wijziging in MATIS.
- Is deze datum later dan de datum van inladen in de vragenlijst, dan zullen we deze overnemen bij de validatie en analyse.
- Is de datum van laatste wijziging vroeger dan het inladen in de vragenlijst, contacteer ons dan via zwerfvuilmonitoring@ovam.be. We bekijken samen met u wat er is misgegaan en zorgen waar nodig voor een update.
Als de intercommunale het zwerfvuil opruimt of de straatvuilnisbakken ledigt, moet ze de hoeveelheden van deze afvalstromen monitoren. Dat doet ze afzonderlijk voor de individuele gemeenten waarvoor de intercommunale deze taken overneemt. De gemeente en intercommunale maken onderling duidelijke afspraken wie de melding via de IZAS-vragenlijst doet. Elk kan zijn eigen de(e)l(en) melden of één partij verzamelt alle gegevens en meldt ze.
De vragenlijst dient per individuele gemeente ingevuld te worden. Het opruimen van het zwerfvuil of het inzamelen van afval uit de straatvuilnisbakken gebeurt in de praktijk echter niet altijd per gemeente. Als de weging van de afvalstromen plaatsvindt over verschillende gemeenten heen, is er extra informatie nodig om de hoeveelheden terug te rekenen naar de individuele gemeenten. Meer info daarover leest u bij de informatievereisten onder elk van de beslisbomen op de handleiding-webpagina.
Via de beslisbomen vindt u terug welke monitoringsmethode u kunt gebruiken als de intercommunale de hoeveelheden zwerfvuil en/of afval uit straatvuilnisbakken monitort voor de gemeenten samen en dus niet voor elke gemeente individueel. Gaat het om de monitoring van de hoeveelheden via weging, dan volgt u methode 1b. Betreft het de volumes ingezameld zwerfvuil of afval, dan gebruikt u methode 2.
Indien u een andere manier van allocatie van de hoeveelheden gebruikt dan diegene die wordt voorgesteld in de online vragenlijst, kiest u in de online vragenlijst voor ‘eigen monitoringsmethode’ en geeft u in het vrije veld weer hoe u de hoeveelheden afval uit intergemeentelijke rondes terugrekent naar de gemeenten individueel.
Neen, sluikstort dient niet meegeteld te worden. Voor het verschil tussen zwerfvuil en sluikstort, kan u kijken bij 'definities' op de handleiding-webpagina.
Het monitoren van de hoeveelheden zwerfvuil en afval uit straatvuilnisbakken gebeurt bij voorkeur in gewichten. Dit wil zeggen dat de verschillende stromen afzonderlijk (i.e. niet gemengd met andere zwerfvuilstromen of met huishoudelijk of gemeente-afval of eender welke andere afvaltype) worden gewogen. Dit kan door het afval na de inzamelronde rechtstreeks te wegen (op eigen weeginfrastructuur of bij de afvalverwerker). Indien vóór weging een tussentijdse overslag wordt georganiseerd, moet er over gewaakt worden dat er geen vermenging met ander afval ontstaat.
Het afzonderlijk wegen van de verschillende zwerfvuilstromen (nl. machinaal veegvuil, manueel veegvuil, zwerfvuil opgeruimd door vrijwilligers) en van het afval uit straatvuilnisbakken is (nog) niet voor elke gemeente haalbaar. Op termijn streven we hier wel naar.
Indien afzonderlijk wegen nog niet mogelijk is, kan u als alternatief het aantal gevulde recipiënten tellen (bv. rolcontainers die gebruikt worden voor manueel vegen, of geledigde straatvuilnisbakken – met inbegrip van de vullingsgraad). Met behulp van een omrekenfactor zet OVAM de ingezamelde volumes om naar gewichten.
Per stroom is er een beslisboom opgemaakt:
- Machinaal veegvuil;
- Manueel veegvuil;
- Zwerfvuil opgeruimd door vrijwilligers;
- Afval van straatvuilnisbakken.
Als uw gemeente een specifieke stroom niet inzamelt, dan duidt u in de vragenlijst aan dat uw gemeente deze inzameling niet uitvoert. U hoeft hier geen nulwaarden in te geven.
De IZAS-vragenlijst laat toe om voor elke IZAS-stroom meerdere hoeveelheden te melden. U meldt eerst de hoeveelheid die is ingezameld volgens methode “A” en duidt de periode aan waarvoor deze van toepassing is en kiest voor de juiste optie m.b.t. de gemelde periode. Vervolgens kiest u om een volgende hoeveelheid te melden. U doorloopt opnieuw de relevante vragen voor de hoeveelheid die volgens methode “B” werd ingezameld.
In de vragenlijst vindt u tijdens het invullen bij elke stap de nodige instructies om dit op een correcte manier te melden.
Neen, dat is niet verplicht. De opsplitsing in pmd en restafval is voorzien voor de gemeenten die een aparte inzameling van pmd hebben.
Onder ‘beslisbomen’ op de handleiding-webpagina kan u afleiden welke monitoringsmethode u kunt gebruiken als verschillende stromen (veegvuil/zwerfvuil/afval uit straatvuilnisbakjes) gemengd worden.
Als de verschillende stromen worden gemengd voorafgaand aan de weging, moet u de volumes van de betreffende stromen monitoren om de hoeveelheden van de verschillende stromen afzonderlijk te kunnen berekenen. Via een omrekenfactor (soortelijk gewicht) worden dan de hoeveelheden bepaald in gewicht.
Als veegvuil, zwerfvuil en/of afval uit straatvuilnisbakken gemengd worden ingezameld met sluikstort of huishoudelijk afval voorafgaand aan weging, moet u de volumes bepalen van het veegvuil, zwerfvuil en/of afval uit straatvuilnisbakken. Via het soortelijk gewicht kunt u dan een omrekening doen naar de hoeveelheden in gewicht.
Het gaat om de monitoringsmethode 2. U vindt hierover meer informatie terug onder het deel ‘monitoringsmethoden’ op de handleiding-webpagina.
We raden aan om te bekijken of het mogelijk is op termijn de gevraagde stromen afzonderlijk of in verschillende kleur zakken in te zamelen en afzonderlijk te wegen. Dit kan de monitoring vereenvoudigen.
De standaardwaarden kan u terugvinden onder de downloads op de handleiding-webpagina.
De documentatievereisten die onder de beslisbomen op de handleiding-webpagina vermeld staan, zijn niet verplicht, maar moet u lezen als ‘goede praktijken’. U kunt ook alternatieve stukken met een vergelijkbare bewijskracht gebruiken om aan de documentatievereisten te voldoen.
Indien een gemeente (nog) geen gegevens heeft over één van de gevraagde zwerfvuilstromen of het afval uit straatvuilnisbakken, moet dit duidelijk aangegeven en gemotiveerd worden in de vragenlijst onder de betreffende stroom. In de vragenlijst duidt u voor de betreffende combinatie van IZAS-stroom en fractie aan dat u niet over de nodige gegevens beschikt.
De OVAM verwacht dat uw gemeente op korte termijn een geschikte monitoringsmethode selecteert om te starten met gegevensverzameling (zie hieronder ‘Onze gemeente meet nog niets, hoe begin ik eraan?’) .
Het is mogelijk om gegevens voor slechts een deel van het jaar te melden.
Wacht niet, maar begin zo snel mogelijk met het monitoren van de relevante gegevens. Hieronder geven we in twee stappen aan hoe je de monitoring kan beginnen organiseren:
Stap 1: Ga na welke monitoringsmethode haalbaar is voor de gemeente
Het monitoren van de hoeveelheden zwerfvuil en afval uit straatvuilnisbakken gebeurt bij voorkeur in gewichten. Dit wil zeggen dat de verschillende stromen afzonderlijk (i.e. niet gemengd met andere zwerfvuilstromen of met huishoudelijk of gemeente-afval of eender welke andere afvaltype) worden gewogen. Dit kan door het afval na de inzamelronde rechtstreeks te wegen (op eigen weeginfrastructuur of bij de afvalverwerker). Indien vóór weging een tussentijdse overslag wordt georganiseerd, moet er over gewaakt worden dat er geen vermenging met ander afval ontstaat.
Het afzonderlijk wegen van de verschillende zwerfvuilstromen (nl. machinaal veegvuil, manueel veegvuil, zwerfvuil opgeruimd door vrijwilligers) en van het afval uit straatvuilnisbakken is (nog) niet voor elke gemeente haalbaar. Op termijn streven we hier wel naar.
Indien afzonderlijk wegen nog niet mogelijk is, kan u als alternatief het aantal gevulde recipiënten tellen (bv. rolcontainers die gebruikt worden voor manueel vegen, of geledigde straatvuilnisbakken – met inbegrip van de vullingsgraad). Met behulp van een omrekenfactor zet OVAM de ingezamelde volumes om naar gewichten.
Per stroom is er een beslisboom opgemaakt:
- Machinaal veegvuil;
- Manueel veegvuil;
- Zwerfvuil opgeruimd door vrijwilligers;
- Afval van straatvuilnisbakken.
Samengevat: in een eerste stap bepaal je voor elk van de bedoelde stromen hoe je de gegevens gaat verzamelen. De mogelijke monitoringsmethoden worden onderaan in de handleiding-webpagina uitgelegd.
Stap 2: Ontwikkel procedures voor het monitoren van de hoeveelheden zwerfvuil / afval uit straatvuilnisbakken
Eens vastligt hoe je de hoeveelheden zal monitoren is het belangrijk dat procedures ontwikkeld worden om de gegevens te verzamelen en door te geven. Dit hoeven geen ingewikkelde zaken te zijn.
Alvorens je een procedure opstelt, is het nuttig op de website bij de gekozen monitoringmethode na te gaan welke gegevens er dienen verzameld te worden, aan welke vereisten deze dient te beantwoorden en hoe deze gedocumenteerd kunnen worden (zie informatievereisten onder beslisbomen op de handleiding-webpagina). Door deze informatie mee in je monitoringsproces te integreren kan je ervoor zorgen dat je de juiste en kwaliteitsvolle gegevens verzamelt, en de gegevensverzameling correct documenteert.
Zorg ervoor dat iedereen die bij de gegevensverzameling betrokken is, de procedure kent en correct toepast. Bekijk zeker ook het onderdeel over datakwaliteitszorg op de handleiding-webpagina.
Samengevat: organiseer de dataverzameling op een systematische wijze volgens vastgelegde procedures en breng alle betrokkenen hiervan op de hoogte. Documenteer de monitoringactiviteiten.
IZAS versus MATIS
In MATIS (het Materialeninformatiesysteem) melden lokale besturen de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen aan de OVAM. De vragenlijst voor de monitoring van zwerfvuil staat los van de bevraging in MATIS.
Deze bevraging IZAS beoogt op jaarlijkse basis de gegevens te verkrijgen. MATIS bevraagt op meer frequente basis de afvalinzameling, maar met onvoldoende detail om inzicht te bieden in de zwerfvuilproblematiek.
Opgepast: de monitoringsmethoden die hier worden beschreven als manier voor het bepalen van gewicht of volume van de verschillende stromen zijn enkel en alleen bedoeld voor het correct invullen van de IZAS-bevraging. Melding via MATIS gebeurt steeds volgens de gewogen hoeveelheden.
Hieronder verhelderen we een aantal raakpunten tussen de twee instrumenten, via de OVAM-afvalcodes die in MATIS gehanteerd worden:
- Code ‘GE_veeg’ staat voor ‘machinaal veegvuil’. Dit is de hoeveelheid veegvuil, inclusief zand, grind, bladeren … dat machinaal werd opgeveegd. De hoeveelheid uit MATIS is overgenomen in de online vragenlijst voor de monitoring van hoeveelheden zwerfvuil. Indien de hoeveelheid in MATIS niet correct is, vragen we u het cijfer in MATIS aan te passen. Indien uw afvalintercommunale instaat voor de melding in MATIS, neemt u contact op met uw afvalintercommunale om dit aan te passen.
- Code ‘GE_vuil’ staat voor ‘afval van straatvuilnisbakken, manueel veegvuil en afval van het opruimen van sluikstorten’. De hoeveelheid in MATIS moet niet overeenkomen met de hoeveelheden die u moet invullen in de online vragenlijst voor de monitoring van zwerfvuil.
Ter informatie: het kan zijn dat de codes GE_veeg of GE_vuil niet zijn ingevuld in MATIS. Indien GE_veeg samen met huisvuil of grofvuil wordt afgevoerd, is het nodig om dit af te scheiden van de grofvuil- of huisvuilmeldingen in MATIS en de melding te doen onder GE_veeg. Enkel op die manier kan een correctie van het zwerfvuil op het ingezamelde restafval gemaakt worden in het kader van de restafvaldoelstelling. In de IZAS-vragenlijst moet u de afzonderlijke hoeveelheden opgeven voor alle overige zwerfvuilstromen (manueel veegvuil, zwerfvuil door vrijwilligers) en voor afval uit straatvuilnisbakken.
In tegenstelling tot de code GE_vuil in MATIS, geeft u in de vragenlijst voor de monitoring van zwerfvuil afzonderlijke hoeveelheden op voor manueel veegvuil en voor afval dat ingezameld wordt via straatvuilnisbakken. Deze informatie is nodig om de doelstellingen voor restafval en zwerfvuil zoals opgenomen in het Lokaal Materialenplan 2023 – 2030 te evalueren (zie ‘Waarom: doel van de bevraging?’ op de IZAS-landingspagina).
De vragenlijst voor de monitoring van zwerfvuil vraagt niet naar hoeveelheden sluikstort. Sterker nog, deze dienen uitgesloten te worden van de hoeveelheden die u opgeeft. Hoe u hiermee dient om te gaan, wordt verder aangegeven onder de beslisbomen op de handleiding-webpagina. De basisgegevens MATIS, zijn wel (deels) dezelfde als de basisgegevens die nodig zijn voor het beantwoorden van de vragenlijst voor het monitoren van zwerfvuil.
Voor meer informatie over MATIS verwijzen we u naar de MATIS-webpagina: ovam.vlaanderen.be/matis.
Ja. De bevraging IZAS vervangt niet de meldingen die u als lokaal bestuur in MATIS moet doen. IZAS verandert niets aan de manier waarop u in MATIS meldt.
Opgelet: er is een uitzondering voor gemeenten die in samenwerking met hun afvalintercommunale de IZAS-hoeveelheden melden in MATIS.
Voor meer informatie over MATIS verwijzen we u naar de MATIS-webpagina: ovam.vlaanderen.be/matis.
Normaalgezien moeten alle data over machinaal vegen worden ingegeven via MATIS. Heeft u alsnog data die daar niet thuishoren, dan kan u die toevoegen als ‘extra methode’.
Praktijkvoorbeelden
Zwerfvuilmonitoring
- Adres
- Stationsstraat 110
2800 Mechelen
Route en bereikbaarheid - zwerfvuilmonitoring@ovam.be