Sitebesluit Vlaamse Regering voor Zwijndrecht

Om de PFAS-problematiek in de omgeving van de 3M-fabriek in Zwijndrecht op een efficiënte en geïntegreerde manier aan te pakken, wordt er naast het bodemsaneringsproject een sitebesluit opgemaakt. In het sitebesluit worden aparte maatregelen op het vlak van bodemverontreiniging, gezondheid en natuurbescherming gebundeld.

Waarom een sitebesluit? 

Door de uitstoot van de 3M-fabriek is de omgeving in een straal van vijf kilometer verontreinigd met PFAS-componenten, wat vermoedelijk een impact heeft op verschillende vlakken: de leefomgeving van de bewoners, gezondheids- en milieurisico’s (bodem, water, lucht, natuur), economische activiteiten (landbouw) en bouwprojecten in de omgeving (zoals het Oosterweelproject).

In het bodemsaneringsproject (BSP) beschrijft 3M op welke manier de bodemsanering in de omgeving van de fabriek zal gebeuren. Door de omvang van het gebied gebeurt de sanering in verschillende stappen. Het BSP focust zich enkel op de bodemsanering en niet op de maatregelen als gevolg van de sanering, zoals de heraanleg van de tuinen. In functie van een gecoördineerde aanpak heeft de Vlaamse Regering de maatregelen op vlak van bodemverontreiniging, gezondheid en natuurbescherming apart gebundeld in een sitebesluit. Het sitebesluit treedt in werking op 15 maart 2023 en kunt u onderaan deze pagina downloaden. 

Welk gebied omvat het sitebesluit? 

De site omvat een gebied van 5 km rondom de perimeter van de 3M-fabriek in Zwijndrecht. De kadastraal ingedeelde percelen die in de site gelegen zijn, zijn opgenomen in de bijlage bij het besluit. De gronden die niet kadastraal ingedeeld zijn (openbaar domein) die ingesloten zijn door de kadastraal ingedeelde gronden maken ook deel uit van de site.

Wat staat er in het sitebesluit? 

  • De verplichting voor de saneringsplichtige 3M Belgium om onder meer tuinen en landbouwgronden volledig te herstellen na de uitvoering van de bodemsaneringswerken. 
  • De verplichting voor de saneringsplichtige 3M Belgium om de voorzorgsmaatregelen ter hoogte van de Palingbeek strikt op te volgen en waar nodig bijkomende acties voor te stellen. Daarnaast wordt 3M verplicht om onderzoek uit te voeren naar de plaatsing van een fysieke barrière rond het fabrieksterrein in afwachting van de gefaseerde beschrijvende bodemonderzoeken en bodemsaneringsprojecten.
  • De verplichting voor de saneringsplichtige 3M Belgium om, zowel financieel als wat de aanpak en uitvoering betreft, tussen te komen in de zuivering van verontreinigd bemalingswater.
  • Een regeling om de bodemsanering en grondverzet (> 250 m³) op elkaar af te stemmen of een vergoeding voor de kosten van klein grondverzet (als < 250 m³) te voorzien door 3M Belgium.
  • Timings voor de uitvoering van de verdere gefaseerde bodemonderzoeken en gefaseerde bodemsaneringsprojecten.
  • De permanente evaluatie door de Vlaamse Regering van de resultaten van de bodemonderzoeken, de humane biomonitoringstudies en andere onderzoeken, de voortgang van de bodemsaneringswerken. Indien nodig zal zij bijkomende maatregelen nemen.
  • De saneringsplicht van 3M Belgium geldt ongeacht de eventuele aanwezigheid van een vermengde bodemverontreiniging, dit wil zeggen in het geval er andere bronnen van verontreiniging met PFAS aanwezig zijn dan de 3M fabriek. 

Er zijn toch al beschrijvende bodemonderzoeken en bodemsaneringsprojecten. Hoe verhouden deze zich tot het sitebesluit? 

In een beschrijvend bodemonderzoek wordt de omvang van de verontreiniging onderzocht en of een sanering nodig is. In het bodemsaneringsproject wordt nagegaan hoe men de verontreiniging zal saneren. Voor een eerste gebied is een beschrijvend bodemonderzoek en een bodemsaneringproject opgesteld, de bodemonderzoeken en bodemsaneringsprojecten voor de overige gebieden volgen later. De timings daarvan zijn opgenomen in het sitebesluit. 
Naast de sanering zijn ook andere aspecten van belang: wat moet er gebeuren bij grondverzet en bij bemalingen, welke maatregelen zijn er nodig omtrent preventieve gezondheidsbescherming en natuurbescherming,…? 
De Vlaamse Regering heeft daarom een geïntegreerde aanpak voorzien via het sitebesluit.

Moet ik zelf iets doen om mij aan te melden tot deze site?

In het besluit van de Vlaamse Regering is een lijst opgenomen van gronden die onderdeel vormen van deze beslissing. Het gaat om de gronden die binnen een straal van vijf kilometer rondom het terrein van 3M gelegen zijn. Een kaart van de site vindt u bovenaan deze webpagina.
3M Belgium moet als saneringsplichtige nog steeds de beschrijvende bodemonderzoeken en bodemsaneringen uitvoeren voor de verontreinigingen die tot stand zijn gekomen op het terrein van de fabriek. De beslissing van de Vlaamse Regering wijzigt daar niets aan. 

Grondverzet (graaf- en bouwwerken)

1. Wat zijn de gevolgen als ik graafwerkzaamheden moet doen op mijn perceel en er wordt meer dan 250 m³ grond ontgraven? 

De bepalingen van de grondverzetsregeling blijven sowieso van toepassing. Bij graafwerken kunnen mogelijk gronden met verhoogde PFAS-concentraties vrijkomen. De kosten voor de afzet van deze grond zijn in principe ten laste van de bouwheer. Toch voorziet het sitebesluit twee mogelijkheden als er 250 m³ of meer wordt ontgraven voor gronden gelegen binnen deze site:
 
  • Als 3M Belgium al werd aangeduid als saneringsplichtige, dan zal 3M op vraag van de eigenaars of gebruikers de bodemsanering op dit perceel prioritair uitvoeren. Dit is reeds het geval voor de rode, oranje en gele zone van het beschrijvend bodemonderzoek van 10.02.2022. In dat geval worden de bodemsanering en de uitgravingswerken op elkaar afgestemd.
  • Als er nog geen beschrijvend bodemonderzoek werd opgesteld of 3M heeft de voorziene bodemsanering nog niet uitgevoerd, dan kan grondverzet toch al plaatsvinden. De opdrachtgever van de ontgravingswerken moet dan zelf een erkend bodemsaneringsdeskundige aanstellen om een technisch verslag te laten opmaken. Dit technisch verslag bevat een aantal bijkomende gegevens over de PFAS-verontreiniging. Er wordt in dat kader overleg gepleegd met de bodemsaneringsdeskundige die 3M heeft aangesteld. Het technisch verslag kan voor advies aan de OVAM worden voorgelegd.
Gaat de ontgraving tot in het grondwater? Dan moet eerst de kwaliteit van het grondwater bepaald en nadien opgevolgd worden.

2. Wat zijn de gevolgen als ik graafwerkzaamheden moet doen op mijn perceel en er wordt minder dan 250 m³ grond ontgraven? 

Ook hier blijven de bepalingen van de grondverzetsregeling sowieso van toepassing. De eigenaar of gebruiker mag de graafwerkzaamheden laten uitvoeren, ook al werd er nog geen beschrijvend bodemonderzoek opgemaakt of is de bodemsanering nog niet afgerond.
Is er al een beschrijvend bodemonderzoek voorhanden waaruit blijkt dat 3M Belgium saneringsplichtig is, dan moet 3M Belgium de kosten van het grondverzet en de behandeling van de uitgegraven bodem die verontreinigd is met PFAS-componenten vergoeden.

3. Wat zijn de gevolgen als er op mijn terrein reeds meer dan 250 m³ uitgegraven grond aanwezig is en deze nog geen definitief gebruik heeft? 

Het gaat hier bijvoorbeeld over grondhopen die op een terrein zijn gelegen en waarvan op dit moment niet duidelijk is wat er mee gaat gebeuren.
Voor deze gronden moet de opdrachtgever van de ontgraving binnen de negen maanden (van de inwerkingtreding van het sitebesluit) een technisch verslag laten opmaken en het grondverzet hebben uitgevoerd en binnen de twaalf maanden een bodembeheerrapport laten opmaken. 

4. Wat zijn de gevolgen als ik zelf een (oriënterend) bodemonderzoek moet uitvoeren en er wordt verontreiniging aangetroffen?

Wanneer er op een grond zogenaamde risico-activiteiten plaatsvinden of -vonden (bv. een tankstation, garagewerkplaats, droogkuis) dan moet de betrokken exploitant of eigenaar van deze grond een oriënterend bodemonderzoek laten uitvoeren.
In dat oriënterend bodemonderzoek gaat een erkend bodemsaneringsdeskundige op basis van staalnames van bodem en grondwater na of deze activiteit bodemverontreiniging heeft veroorzaakt en of hiervoor een vervolgstap nodig is. De vervolgstap is een beschrijvend bodemonderzoek. Als die nodig is, dan dient de betrokken exploitant of eigenaar van dit perceel deze verontreiniging verder in kaart te brengen door een erkend bodemsaneringsdeskundige en te laten nagaan of bodemsanering nodig is. 
Stelt de erkend bodemsaneringsdeskundige verontreiniging vast en kan hij aantonen dat deze gerelateerd is met de verontreiniging veroorzaakt door 3M, dan dient 3M deze verontreiniging verder op te nemen.

Bemaling

Bemalen is het onttrekken van (grond)water om in een droge omgeving te kunnen ontgraven of te kunnen bouwen.

Ik wens werkzaamheden uit te voeren op mijn grond en daarvoor is een bemaling vereist. Wat moet ik doen? 

Als er bij de werken op uw grond bemaling nodig is, dan kan mogelijk grondwater met verhoogde PFAS-concentraties opgepompt worden. De bijkomende kosten hiervoor zijn in principe ten laste van de bouwheer. Het sitebesluit voorziet evenwel twee mogelijkheden wanneer een bemaling nodig is op een grond gelegen binnen deze site waarvoor 3M Belgium saneringsplichtig is:
 
  • De eigenaar of gebruiker kan aan 3M Belgium vragen om op haar kosten
    • maatregelen te nemen om de noodzaak tot bemalen te reduceren of te vermijden of 
    • het vrijgekomen bemalingswater conform de toepasselijke voorwaarden en normen te zuiveren. 
  • De eigenaar of gebruiker kan zelf maatregelen nemen om de noodzaak tot bemalen te reduceren of te vermijden of het vrijgekomen bemalingswater conform de toepasselijke voorwaarden en normen te zuiveren. 3M Belgium dient in dat geval de gemaakte kosten aan de eigenaar of gebruiker terug te betalen. 

Infrastructuurwerken: Wat moet ik doen bij infrastructuurwerken op mijn perceel?

Gaat het om infrastructuurwerken waarvoor een vergunning nodig is en waarbij wordt ontgraven tot in het grondwater? Dan moet eerst de kwaliteit van het grondwater bepaald en nadien opgevolgd worden.

Herstel: Er is sprake van 'herstelmaatregelen', wat wordt hiermee bedoeld? 

3M Belgium dient na de bodemsaneringswerken de schade als gevolg van de bodemsaneringswerken volledig te herstellen. 
Bij dit herstel wordt rekening gehouden met maatregelen op vlak van duurzaamheid, ontharding, klimaatvriendelijkheid, waterretentie, droogteresistentie, natuurinrichting, aanwending kleine landschapselementen, klimaatslimme maatregelen in landbouwgebied en biodiversiteit. 3M Belgium doet daarvoor beroep op het advies van een expert landschapsinrichting en een ecoloog.

De gemeente Zwijndrecht bepaalt het kader waarbinnen 3M deze herstelmaatregelen moet uitvoeren. De concrete invulling op een grond gebeurt in onderling overleg tussen 3M Belgium, de gemeente en de eigenaar van de grond. 

Natuurbescherming 

De Vlaamse Regering legde de volgende maatregelen op aan 3M Belgium: 
 
  • de maatregelen voor de Palingbeek verder monitoren en indien nodig bijkomende voorzorgsmaatregelen nemen;
  • de plaatsing van een fysieke barrière voor de uitstroom van grondwater naar de Palingbeek en Blokkersdijk evalueren;
  • bij de opmaak van bodemsaneringsprojecten streven naar een sanerings- en beheersaanpak die de waarde van de natuurgebieden zoveel mogelijk bewaart en waar mogelijk opwaardeert;
  • de meest aangewezen methode onderzoeken om het water en het slib van de Blokkersdijkplas te zuiveren;
  • een oplossing zoeken voor de afvoer van met PFAS-vervuilde beheerresten uit de natuurgebieden.

Andere

3M Belgium moet de timings om bodemonderzoeken op te stellen en bodemsaneringswerken uit te voeren, zoals opgelegd door de OVAM, respecteren.
De Vlaamse Regering zal de opgelegde timings permanent evalueren en zo nodig bijsturen. 

Contactformulier Bodemdossier 3M

Hebt u een vraag over dit bodemdossier? Stel ze hier:

Adres
Stationsstraat 110
2800 Mechelen
Route en bereikbaarheid